قائم فرهنگ مهدویت
قائم : فرهنگ مهدویت

بیماری تاریخ زدگی ما

بیماری تاریخ زدگی ما

تجربه من در نوشتن کتاب جریان ها و سازمانهای مذهبی این طور می گوید که ما روحیه تاریخ زدگی داریم و تلاش می نماییم بر مبنای تاریخی که داریم، همه محتویات ذهن خویش را از هر جهت سروسامان دهیم.


از آنجایی که فرقه های مختلفی هم بوده ایم و دست کم دو گروه بزرگ اخباری و اصولی و هم به علت حضور جریان های غالی، شناختی که از تاریخ تفکر و سیاست در شیعه داریم، شکل ها و نمودهای مختلفی دارد. عادت کرده ایم به این امور تمسک نماییم و این کار را بخصوص از مشروطه به این طرف به یک رویه تبدیل نموده ایم. در دوره جدید، وقتی در مقابل غرب کم آوردیم، به تاریخ اسلام روی آوردیم تا با آن تکمیلش نماییم. سنی ها، از عظمت خلافت سخن گفتند و ما هم در حاشیه آنها از نوشته های آنها و آثار خودمان آغاز به استخراج کردیم. برای ما، داستان حکومت امام علی (ع) و کربلای امام حسین(ع) اهمیت داشت. آنها تلاش کردند از تاریخ، برای مشروعیت خلافت عثمانی و مسائلی که پس از آن اتفاق افتاد، استفاده کنند. هنوز هم داعش این کارهای تاریخی را می کند. ما هم گرفتار این وضع هستیم. خیلی از رهبران فکری انقلاب، در طول دهه ها، گاه هم با ترجمه آثار مصری، تلاش کردند از تاریخ اسلام، همه چیز درآورند. هم اکنون می دانیم که این روال، در بین فقها نبوده و کسی این تواریخ را معتبر نمی دانسته است. اما مهم این بود که ما در مقابل غرب و انبوه افکار و اندیشه ها و آثاری که داشت، کم آوردیم و باید از جایی، آن جای خالی را پر می کردیم. خواستیم بگوییم تمدن داریم و برای این کار تاریخ را واکاوی کردیم. حالا بر مبنای آن تاریخ می خواهیم، نظام سازی هم نماییم و به هر چیزی تشبث می جوییم. می خواهیم از تجربه های تاریخ که مشخص نیست در چه وضعی بوده، استفاده نماییم. تاریخ زدگی به همه معانی آن بر ذهن ما حاکم است. گذشته را سفت چسبیده ایم، از آن دین و اخلاق و فلسفه و فقه استخراج می نماییم. روزگار خودمان را دایما با آن مشابهت سازی می نماییم و می خواهیم درس بگیریم و اسمش را عبرت گیری از تاریخ می گذاریم.

به غیر از این که در علم اصول، از این شیوه استفاده از تاریخ و اصول آن یاد نشده و فقها ذره ای برای این گزاره های تاریخی اهمیتی قائل نبودند، مشکل این است که ما قدرت تفکر را از دست داده ایم و به تاریخ چسبیده ایم. وقتی ما تصور می نماییم سرمایه تاریخی داریم و باید همه چیز را از آن درآوریم، دیگر فکر را تعطیل می نماییم. عوض این که مصلحت روزگار خودمان را در نظر بگیریم و حداکثر در قالب اهداف کلی دین، با رعایت ضروریات فقه پیش برویم و دست به خلاقیت و ابتکار برای بهبود زندگی مان و به روز شدن دنیای مان کار نماییم، خودمان را در دریایی از تواریخ پرت می نماییم و می خواهیم همه چیزمان را با آن منطبق نماییم. ما قرار بود، دین شناسی را از احادیث مسلم ائمه فرا بگیریم، تاریخی کلی هم از زندگی آنها از نظر تولد و وفات و غیره داشته باشیم. ولی اکنون به هر خبری و گزارشی در هر کتابی تمسک کرده و می خواهیم از آن دین در بیاوریم. کدام فقیهی چنین می کرده است؟
فقهای اصولی ما بخش زیادی از احادیث را بعنوان ضعیف کنار گذاشتند، کتابهای تاریخ را کلا بوسیدند و کنار گذاشتند، با اصول عملی دین را درست کردند و از عقل سخن گفتند، حالا ما خویش را گرفتار تاریخ کرده ایم. جالب است که هر منبری، هر مداحی، هر مجری تلویزیونی، مشغول این کار است. در حالیکه نه از منابع سر در می آورد، نه سندشناس است و نه با روش فقیهان و احتیاط آنها در استخراج احکام شرعی و صدور نظر آشناست.
ما بیشتر از صد سال است، تاریخ زده شده ایم، بخشی از این تاریخ زدگی را مدیون کتابهای مصری درباره اسلام تاریخی هستیم که آنها هم زیر سایه عثمانی ها، گرفتار بازسازی خلافت بودند و آنها را ساختند تا بگویند همه چیز داشته ایم. این رویه، اختصاص به راست و چپ ما ندارد، همه در آن غرق شده ایم. می خواهی با دشمن مذاکره کنی، ببین عقلت چه می گوید، چه کار داری که امام حسین با ابن سعد صلح کرد یا نکرد؟ می خواهی رقیب انتخاباتی ات را حذف کنی، چه ربطی به گذاشتن کلیشه طلحه و زبیر روی او داری و چرا به اسم امام علی این کار را می کنی؟ کلیشه هایی که از گذشته ساخته ایم، روی این و آن نصب می نماییم و اندازه شان را می گیریم. طرف مقابل هم از نمونه های دیگر استفاده می نماید. باید این ذهن را خالی کرد، نشست فکر کرد و چاره جویی برای کشور نمود. گذشته کم بود، سالهاست با اخبار آخر الزمانی که در صورت درست بودن، ویژه امام زمان و زمان ایشان است، نقشه برای دیگران می کشند و بر مبنای آنها نظام سازی می کنند و طرح می دهند.
به نظرم دو خصوصیت مهم امام، این بود که نه ذهن تاریخ زده داشت، و نه تحت تاثیر این قبیل اخبار آخرالزمان بود. راستش می دانم، این سخنم، برای جامعه ای که سخت درگیر تاریخ است، چندان قابل قبول نیست، اما چه کنم که به هر حال باید می نوشتم. شاید روزی کسی به آن توجه کند.


منبع:

1400/02/21
10:33:40
5.0 / 5
311
تگهای خبر: ائمه , اسلام , امام , بیماری
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)

تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۱ بعلاوه ۳