پاسخ به ناپرسیده ها
به گزارش قائم، کتاب «یادداشت های بی تاریخ» ۳۵ یادداشت به قلم هدایت الله بهبودی درباره ی «تاریخ نگری و تاریخ نگاری» است. بهبودی را میتوان مهم ترین و معتبرترین مورخ همدل و صد در صد هماهنگ با نظام جمهوری اسلامی دانست.
حتی شاید بتوان او را مورخ رسمی این نظام نامید چونکه می دانیم در طول تاریخ عمده تاریخ نگاران ایران و شاید جهان طی احکام رسمی به تاریخ نگاری منصوب بوده اند و با حمایت پادشاهان و یا حکام محلی به نگارش تاریخ معاصر و یا تاریخ عمومی، تاریخ جهان، تاریخ پیشینیان و یا تاریخ انبیاء و اولیاء می پرداخته اند و این برای ایشان و آثارشان ضعفی محسوب نمی گردیده است. گرچه می دانیم در دوره فعلی چنین عنوانی بطور رسمی به او و یا فرد دیگری اعطا نشده، باز هم با اطمینان نسبی می توان او را مورخ مورد تأیید حاکمیت و کتب تاریخی او را دیدگاه و قرائت رسمی این نظام و باورمندانش تلقی نمود.
بهبودی در نخستین سالهای انقلاب به روزنامه نگاری روی آورد و به مرور نوشته های وی بر «تاریخ معاصر» تمرکز یافت. وی در رشته تاریخ به تحصیل پرداخت؛ دفتر «ادبیات انقلاب اسلامی» را در حوزه هنری تأسیس کرد؛ با مهم ترین موسسات تاریخی و سندپژوهی به همکاری پرداخت؛ سردبیر فصلنامه مطالعات تاریخی شد، مجله کمان را در ۲۰۰ شماره از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۳ منتشر نمود و ده ها کتاب پژوهشی مفصل در رابطه با تاریخ معاصر تالیف و تدوین کرد.
بهبودی را از نیمه نخست دهه هفتاد و از حوزه هنری می شناسم؛ مردی اخلاقی، دقیق و جزئی نگر، خوش فکر، پاکدست، توانمند، متواضع و مهربان. از مثال های صداقت خاص او که در مصاحبه هایش بازتاب داشته و در ذهنم مانده یکی در رابطه با علت به جبهه نرفتن او و دیگری در رابطه با علت تعطیلی مجله کمان بوده است.
عمده کتاب های بهبودی در رابطه با چهره های سیاسی معاصر و تاریخ نهضت سیاسی آیت الله خمینی و انقلاب اسلامی است که در حوزه تخصصی مطالعات من نبوده و آنها را نخوانده ام اما از دیگران شنیده ام با وجود گرایش های ایدئولوژیک خاص که پژوهشگر چندان قصد پنهان کردن آنرا هم نداشته، پژوهش های وی تا حد قابل توجهی گسترده، منصفانه، ریزنگر و چندجانبه بوده است.
دو کتابی که خود از او در رابطه با ادبیات قبل از مشروطه و ادبیات جنگ های ایران و روسیه ـ نه یکبار که چندین بار ـ خوانده ام با وجود آن که از اولین کارهای پژوهشی او و آثاری کم حجم به شمار می روند، کتاب هایی خواندنی، ارجمند و شامل یافته هایی ناب و نو به شمار می روند.
کتاب حاضر اما نه پژوهشی تاریخی که بیان دغدغه هایی شخصی بهبودی در رابطه با تاریخ و تاریخ نگاران است. به باور من این کتاب در حکم پاسخ بهبودی به آیندگانی است که روزی بدون حضور او به نقد کتب تاریخی او و کارنامه قلمی اش خواهند پرداخت. کتابی که می توانم آنرا به یک دفاعیه، خویش نگاری، خویش شناسی و یا به جوابیه ای به پرسش هایی طرح ناشده اما محتمل و یا پاسخ به تشکیکات آیندگان تشبیه کرد. بهبودی می کوشد از خود و کتاب ها و مقالاتش در مقابل منتقدانش از هر دو سو، و یا شاید از چندین و چند سو، و در مقابل اتقادات آشکار و پنهان کارفرمایانش، دوستانش، دشمنانش، شاگردانش و حتی در مقابل باورها و آرمان های خودش دفاع کند.
نگرانی وی در این مجموعه یادداشت ها محسوس است. نگرانی در رابطه با جایگاه تاریخ و آثار باستانی و این که مردم و حتی نخبگان تاریخ نخوانند و به تاریخ معاصر بی توجه باشند. نگرانی بابت آن که آثار باستانی بدون دقت و توجه لازم و بشکلی سردستی و خام اندیشانه فراهم شوند. نگرانی از اقبال یافتن آثار باستانی عوام پسندانه و جانبدارانه و فرومایه ای که به گروههای خاص سیاسی گرایش دارند، نگرانی از جدی گرفته نشدن پژوهش های اصیل و سترگ با انگ سفارشی و حکومتی بودن، نگرانی از این که پژوهش های مراکز دانشگاهی و بین المللی بی طرفانه تلقی شود و تنها برپایه نتایج آنها و نه با رجوع باردیگر به اسناد دست اول به تحلیل تاریخ پرداخته شود، نگرانی بابت حبس اسناد و عدم دسترسی محققان به آن، نگرانی بابت قطعی و همیشگی پنداشته شدن مشهورات تاریخی، و بسیاری نگرانی های دیگر.
بهبودی نگران دخالت «مصالح سیاسی و سلیقه های حکومتی» در متون تاریخی است. نگران فقدان نظریات بومی در رابطه با تحولات تاریخی ایران معاصر است. نگران خطر غلبه خاطره بر سند است. نگران تلقی تاریخ به عنوان درسی حفظ کردنی و نه مفهومی است. نگران عمومی نشدن احیای احتیاج به فهم تاریخ در جامعه است. نگران...
او بابت نگاه اسطوره طلبانه و اسطوره تراشانه اهل سیاست به شخصیت های تاریخی نگران و اندوهگین است و افسوس می خورد که «تا زمانیکه جامعه به دوستی با تاریخ خو نگیرد... باید میزبان اساطیر باشد». او همین طور از نگاه زیبایی شناسانه ادبی و حماسی به تاریخ که هم مورد انتظار کارفرمایان و هم مورد اقبال خوانندگان است ناخشنود است و باور دارد که سال هاست این دو حوزه از هم تفکیک شده اند.
وی از سویی عمیقاً نگران «آستانه تحمل» اهالی سیاست در مقابل استقلال و حریت مورخان است و از طرفی ناامیدانه به این نتیجه می رسد که «به نظر نویسنده این سطور، رابطه «تباین» میان تاریخ و قدرت سیاسی چیزی بالاتر از یک نمایش که برخی کشورهای پیشرفته توان ایفای آنرا دارند نیست.»
بهبودی عمیقاً نگران تاریخ، اسناد تاریخی، تحقیقات و کتاب های تاریخی، قضاوت آیندگان در رابطه با محققان تاریخ، نگران قواعد و اصول و اخلاقیات تاریخ نگاری، نگران باورهای تایخی اش و نگران جامعه بی تفاوت به تاریخ است و این نگرانی ها او را می آزارد.
او میان «هدف ذاتی» و «هدف حرفه ای» تاریخ نگاری تفاوت قائل می شود و تاریخ نگاری مدرن را تنها متعهد به اهداف حرفه ای و حقیقت و بی تفاوت به اخلاق و حقیقت ارزیابی می نماید. به باور او «رشته تاریخ از جهت بستگی اش به شخص مورخ نیازمند اخلاق و از جهت پیوندش با رخدادها نیازمند برخورداری از قوانین خاص است» اما او بر پررنگ و سنگین بودن سایه سیاست و سیاسیون بر سر همه تاریخ نگاری ها پا می فشارد و چنین سایه ای را در آثار به ظاهر بی طرفانه و علمی پررنگ تر می یابد و انگاره و فرضیه تاریخ نگار مستقل را رد می کند و ناممکن می داند و آن تاریخ نگاری را که وابستگی فکری و اداری و مالی اش روشن و آشکار است، ارجح، سالم تر، اخلاقی تر و حرفه ای تر از دیگران ارزیابی می نماید.
لب کلام بهبودی و چکیده همه نگرانی هایش در رابطه با تاریخ در این گزاره جدی اما ساده جلوه گر شده است: «تاریخ نگاری شغل و شوق طاقت فرسایی است.»
علیایحال این کتاب کم حجم هم برای تاریخ نگاران و تاریخ پژوهان و دانشجویان امروز خواندنی است و هم در قضاوت آیندگان در رابطه با متون تاریخی و کارنامه مورخان زمانه ما به کار خواهد آمد.
* «یادداشت های بی تاریخ» هدایت الله بهبودی توسط انتشارات سوره مهر انتشار یافته است.
منبع: qawem.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قائم در مورد این مطلب