قرآن درباره ی طلاق چه می گوید؟ حکمی که خیلی ها درباره ی حقوق زن نمی دانند
به گزارش قائم، طلاق در نگاه قرآن، یک تصمیم شتاب زده و بی قاعده برای خاتمه دادن به زندگی مشترک نیست. حتی در زمان جدایی هم حقوق زن، رعایت مدت عده، امکان بازگشت و لزوم رفتار عادلانه همچنان مورد توجه قرار دارد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، سوره طلاق برعکس آن چه در نگاه نخست امکان دارد به نظر برسد، تنها مجموعه ای از احکام حقوقی در ارتباط با جدایی زن و شوهر نیست؛ بلکه تلاشی برای کنترل و مدیریت یکی از حساس ترین مراحل زندگی انسان و پیشگیری از آنست که اختلاف خانوادگی به ظلم و فروپاشی منجر شود.
از نگاه علامه طباطبایی در «المیزان»، احکام این سوره بر این پایه قرار گرفته اند که حتی اگر زندگی مشترک به مرحله جدایی برسد، این جدایی نباید بدون قانون و ضابطه، تحت تاثیر خشم و همراه با نادیده گرفتن حقوق دو طرف اتفاق بیفتد.
بنابر روایت فارس، آیات ابتدایی سوره طلاق، جدایی را از یک تصمیم ناگهانی به یک پروسه سنجیده و حساب شده تبدیل می کند؛ فرآیندی که در آن هنوز احتمال تغییر شرایط و برگشت وجود دارد.
طلاق هم قانون دارد؛ جدایی نباید تصمیمی لحظه ای باشد
آیه نخست سوره با این عبارت آغاز می شود:
«یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ»
در تعبیر «لِعِدَّتِهِنَّ» نکته مهمی وجود دارد؛ طلاق باید بگونه ای صورت گیرد که عده زن به صورت صحیح آغاز و محاسبه شود. بنابراین، طلاق نباید در هر شرایطی و فقط بر اثر خشم یا هیجان لحظه ای واقع شود.
در تفسیر المیزان، عده فقط یک محاسبه زمانی ساده نیست، بلکه بخشی از نظم خانوادگی و اجتماعی به حساب می آید. این فاصله زمانی، از یک سو وضعیت حقوقی زن را مشخص می کند و از طرفی، فرصت ضروری جهت روشن شدن شرایطی مانند حاملگی و در بعضی موارد امکان تجدیدنظر در تصمیم جدایی را فراهم می سازد.
به همین دلیل، بلا فاصله بعد از این دستور، عبارت «وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّکُمْ» مطرح می شود. یعنی حتی هنگام طلاق هم رابطه انسان با خداوند از میان نمی رود. اختلاف میان زن و شوهر نمی تواند مجوزی برای عبور از حدود الهی یا پایمال کردن حقوق دیگری باشد.
خانه ای که پس از طلاق هنوز خانه است
یکی از بخش های قابل توجه آیه نخست، این فرمان است:
«لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُیُوتِهِنَّ وَلَا یَخْرُجْنَ»
بر اساس این آیه، زن در دوران عده نباید بسادگی از خانه بیرون رانده شود و اصل بر اینست که در همان خانه باقی بماند.
این حکم، نگاه قابل تأملی به مسئله جدایی دارد. اگر طلاق بلا فاصله به قطع کامل ارتباط و خارج شدن یکی از طرفین از خانه منجر شود، امکان برگشت و اصلاح هم کاسته می شود. اما ماندن زن در خانه، در قالب احکام شرعی، فرصتی زمانی و روانی بوجود می آورد تا هیجان ها فروکش کند و امکان اصلاح و برگشت بازهم باقی بماند.
در پایان همین آیه هم جمله ای تعیین کننده آمده است:
«لَا تَدْرِی لَعَلَّ اللَّهَ یُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِکَ أَمْرًا»
یعنی تو نمی دانی؛ شاید خداوند بعد از آن، شرایط جدیدی ایجاد نماید.
در منطق این آیه، انسان نباید آینده را با اطمینان کامل پیش بینی نماید. تصمیمی که امروز قطعی و غائی به نظر می آید، امکان دارد فردا بر اثر تغییر شرایط، نگاه یا احساس انسان، به تصمیمی متفاوت تبدیل گردد.
اگر جدایی حتمی شد، دشمنی ممنوع است
آیه دوم سوره طلاق، تکلیف مرحله بعد را مشخص می کند:
«فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِکُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ»
هنگامی که زمان عده آنان به انتها رسید، یا زندگی را ادامه دهید، اما «بِمَعْرُوف»، یا اگر تصمیم بر جدایی است، باز هم «بِمَعْرُوف» از یکدیگر جدا شوید.
این تعبیر نشان داده است که حتی پایان یک رابطه هم نباید به عرصه انتقام و دشمنی تبدیل گردد. «معروف» در اینجا به مفهوم رفتاری است که عقل و شرع آنرا شایسته می دانند. بنابراین، طلاق نمی تواند وسیله ای برای تحقیر، آزار، تهدید یا تضییع حقوق طرف مقابل باشد.
آیه سپس بر شهادت شاهدان عادل تاکید می کند و می فرماید:
«وَأَقِیمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ»
یعنی حتی در یک موضوع شخصی و خانوادگی هم نباید اجازه داد عدالت تحت تاثیر روابط، اختلافات یا خصومت های شخصی قرار بگیرد.
کلید گشایش امکان دارد از جایی برسد که انتظارش را ندارید
در ادامه، فضای آیات از احکام در ارتباط با طلاق فراتر می رود و به یک اصل کلی در زندگی انسان اشاره می کند:
«وَمَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا»
تقوا در این آیات فقط به مفهوم پرهیز از گناه نیست؛ بلکه به این معناست که انسان در وضعیت دشوار هم حدود الهی را رعایت کند.
پس از آن، وعده ای گسترده تر مطرح می شود:
«وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ»
گشایش الهی الزاماً از همان مسیری که انسان انتظار دارد، به وجود نمی آید. کسی که در وضعیت بحرانی، قانون الهی و عدالت را کنار نمی گذارد، نباید تصور کند که همه راه ها به بن بست رسیده است.
آیه سوم این مفهوم را با عبارت «وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ» کامل می کند. توکل به مفهوم کنار گذاشتن تدبیر و تلاش نیست؛ بلکه انسان وظیفه خودرا انجام می دهد و نتیجه غائی را به خداوند می سپارد، چونکه «إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ» و خداوند امر خودرا به انجام می رساند.
حتی شرایط متفاوت زندگی هم بی حکم رها نشده است
آیه چهارم درباره ی بانوانی که عادت ماهانه نمی شوند، بانوانی که از این دوران عبور کرده اند و همین طور زنان باردار، احکام عده را بیان می کند.
درباره زنان حامله می فرماید:
«وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ یَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ»
یعنی پایان عده آنان با وضع حمل است.
این جزییات نشان داده است که قانون الهی در مسئله ای مانند طلاق، شرایط واقعی و متفاوت انسان ها را مورد توجه قرار داده و برای موقعیت های گوناگون، حکم مشخصی تعیین کرده است.
با این حال، بار دیگر همان اصل مورد تاکید قرار می گیرد:
«وَمَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ یُسْرًا»
تقوا می تواند دشواری ها را به مسیری برای آسانی و گشایش تبدیل کند.
پشت احکام سخت، وعده آسانی پنهان است
آیه پنجم مجموعه این احکام را چنین جمع بندی می کند:
«ذَلِکَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَیْکُمْ»
این احکام فقط سفارش هایی اخلاقی نیستند؛ بلکه چارچوبی الهی برای مدیریت یک بحران انسانی به شمار می روند.
سپس بار دیگر وعده تقوا تکرار می شود:
«وَمَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یُکَفِّرْ عَنْهُ سَیِّئَاتِهِ وَیُعْظِمْ لَهُ أَجْرًا»
در مجموع، پنج آیه نخست سوره طلاق یک پیام اساسی را مطرح می کند: حتی زمانی که زندگی مشترک تمام می شود، انسان نباید اخلاق، عدالت و تقوا را کنار بگذارد.
طلاق در منطق این آیات، انفجار یک رابطه یا تصمیمی ناگهانی برای پایان همه چیز نیست؛ بلکه فرآیندی قانونمند و کنترل شده است که در جریان آن باید حقوق انسان ها حفظ شود. حتی در لحظه جدایی هم احتمال بازگشت، اصلاح شرایط و گشایش الهی نباید فراموش شود.
تلاوت این آیات را که در صفحه ۵۵۸ قرآن کریم قرار دارد، ببینید و بشنوید.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قائم در مورد این مطلب