چرا مقایسه کردن، ریشه اصلی رنج های خانوادگی است؟
به گزارش قائم، ریشه ی خیلی از تنش های خانوادگی در نادیده گرفتن «منحصربه فرد بودن» انسان هاست. تفاوت در پتانسیلهای فکری، نیازهای عاطفی و محیط های تربیتی، ثابت می کند که قیاس، مبنایی باطل دارد. باید یاد بگیریم که هر فرد را فارغ از هرگونه مقایسه و تنها مبنی بر ظرفیتهای خودش بشناسیم.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، یکی از مسایل مهم و اثرگذار در تربیت، بخصوص در فضای خانواده، توجه به لطمه های مقایسه کردن است؛ رفتاری که شاید در نگاه نخست ساده و حتی گاهی خیرخواهانه به نظر برسد، اما می تواند آثار عمیقی بر شخصیت، اعتمادبه نفس، آرامش روانی و مسیر رشد فرزندان و اعضاء خانواده بر جای بگذارد.
بنابر روایت حوزه، در همین زمینه، حجت الاسلام سید علیرضا تراشیون با نگاهی دقیق و تربیتی، به یکی از خطاهای رایج اما پُرآسیب خانواده ها پرداخته اند؛ نکاتی که شنیدن و تأمل در آنها می تواند نگاه والدین را نسبت به رفتارهای روزمره شان تغییر دهد. آن چه در ادامه می آید، بخشهایی از سفارش های پرارزش ایشان در این مورد است.
*قیاسِ باطل؛ نادیده گرفتن تفاوت های ذاتی انسان ها
مقایسه کردن، از اساس، مبنای درستی ندارد؛ برای اینکه انسان ها با یکدیگر متفاوت اند. هر فردی توانایی ها، ظرفیت ها و خاصیت های خاص خودرا دارد؛ چه از نظر جسمی، چه فکری و حتی عاطفی و احساسی.
گاهی فردی می گوید: «من نمی توانم محبت کنم.» وقتی دلیلش را می پرسیم، می گوید: «بلد نیستم.» در این حالت میتوان به او آموزش داد و کمکش کرد. اما گاهی فرد آموزش دیده، راه محبت کردن را هم می داند، اما واقعا توان ابراز محبت با کلمات زیبا یا رفتارهای خاص را ندارد. یعنی مسئله فقط ندانستن نیست؛ گاهی ظرفیت، توان یا سبک شخصیتی فرد اجازه نمی دهد مانند دیگری رفتار کند.
بنابراین اگر من همسرم را با باجناقم مقایسه کنم، این قیاس از اساس باطل است. قرار نیست هر کاری که باجناق او انجام می دهد، همسر من هم دقیقاً همان را انجام دهد. انسان ها شبیه هم نیستند و توانایی هایشان نیز یکسان نیست. امکان دارد کاری برای یک نفر ساده و طبیعی باشد، اما برای فردی دیگر دشوار یا حتی خارج از توان او باشد.
پس مقایسه، بخصوص در روابط خانوادگی و عاطفی، نه تنها کمکی به رشد رابطه نمی کند، بلکه می تواند سبب دلخوری، احساس ناکافی بودن و فاصله عاطفی شود. معیار درست، شناخت ظرفیتهای هر فرد و کمک به رشد وی در همان چارچوب توانایی های خودش است، نه سنجیدن او با دیگران.
*آسیب های روانی «ذهنِ مقایسه گر» برای خودِ فرد
مقایسه کردن، از نظر مبنایی، کار درستی نیست؛ برای اینکه انسان ها با یکدیگر تفاوت های اساسی دارند. توانایی های جسمی، فکری و عاطفی افراد یکسان نیست. گاهی توان فکری یا عاطفی یک فرد بیشتر است و فرد دیگری در حوزه ای متفاوت قابلیت بالاتری دارد.
خدا کمک نماید ذهن ما ذهنی مقایسه گر نباشد؛ زیرا مقایسه گری فقط به دیگران لطمه نمی زند، بلکه خودِ فرد مقایسه گر را نیز لطمه پذیر می کند. کسانیکه دائماً دیگران را با یکدیگر مقایسه می کنند، کم کم نگاهشان به افراد تغییر می کند و بجای دیدن خاصیت ها و ظرفیتهای واقعی هر انسان، همه را با یک معیار ثابت می سنجند. درنتیجه، هم به دیگران احساس ناکافی بودن می دهند و هم خودشان گرفتار نارضایتی، قضاوت و توقعات غیرواقعی می شوند.
*سهم «محیط تربیتی» و گذشته در تفاوت های رفتاری
یکی دیگر از دلیلهای ناصحیح بودن مقایسه اینست که نیازهای انسان ها نیز با یکدیگر متفاوت می باشد. هر فردی از نظر عاطفی، روانی و حتی اجتماعی نیازهای خاص خودرا دارد. به عنوان نمونه، معمولا افراد عاطفی تر، محبت بیشتری به دیگران ابراز می کنند؛ برای اینکه خودشان نیز نیاز بیشتری به محبت دارند و محبت را بهتر درک و تجربه می کنند. امکان دارد فردی به توجه و کلام محبت آمیز نیاز بیشتری داشته باشد، در حالیکه فردی دیگر محبت را بیش از طریق حمایت، مسئولیت پذیری یا رفتار عملی دریافت و ابراز کند.
بنابراین، نه توانایی های انسان ها یکسان است و نه نیازهایشان. به همین دلیل، نمی توان انتظار داشت همه افراد مانند یکدیگر محبت کنند، واکنش نشان دهند یا وظایف خودرا به یک شکل انجام دهند. مقایسه کردن، وقتی بدون توجه به تفاوت های فردی صورت گیرد، از اساس قیاسی ناصحیح است.
معیار درست، شناخت خاصیت ها، توانایی ها و نیازهای هر فرد و کمک به رشد او متناسب با ظرفیتهای خودش است؛ نه این که او را با شخص دیگری مقایسه نماییم و از او بخواهیم دقیقاً مانند دیگری باشد.
گاهی یکی از مهم ترین دلیلهای ناصحیح بودن مقایسه، تفاوت افراد در نوع تربیت و محیط رشد آنان است. هر انسان در خانواده و فضایی متفاوت پرورش یافته است؛ فضایی که میزان آگاهی پدر و مادر، سطح فرهنگی خانواده، شیوه ابراز محبت، نوع گفتگو و آموزش مهارت های زندگی در آن با خانواده های دیگر متفاوت است.
ممکن است فردی به سبب برخورداری از محیط تربیتی مناسب تر، آگاهی بیشتر پدر و مادر یا تجربه های بهتر، در بعضی مهارت های ارتباطی و خانوادگی رشد بیشتری پیدا کرده باشد. در مقابل، فرد دیگری شاید در محیطی رشد کرده باشد که این فرصت ها، آموزش ها یا الگوهای مناسب را کمتر داشته است. حالا اگر این دو نفر وارد زندگی مشترک شوند، نمی توان از کسی که زمینه تربیتی و آموزشی متفاوتی داشته، انتظار داشت دقیقاً مانند فردی رفتار کند که در شرایطی بطورکامل متفاوت رشد کرده است.
این جا مقایسه، از نظر مبنایی غلط می شود. چون ما دو انسان را بدون درنظرگرفتن گذشته، محیط تربیتی، ظرفیت ها و تجربه هایشان با یکدیگر می سنجیم. چنین مقایسه ای نه عادلانه است و نه سازنده.
*جایگزین مقایسه؛ هنرِ «پذیرش» و «رشد» در قالب ظرفیت ها
عدم مقایسه همسر، زمینه ای فراهم می آورد تا زن و مرد بتوانند به جایگاه حقیقی خود در زندگی مشترک برسند. وقتی هر فرد با خاصیت ها، توانایی ها و محدودیت های خودش دیده شود، احساس ارزشمندی و امنیت می کند و آمادگی بیشتری برای رشد و اصلاح خواهد داشت.
اگر کمی درباره ی این مورد فکر نماییم، به این نتیجه می رسیم که معمولا کسانی در دل ما عزیزترند که ما را همان گونه که هستیم می بینند؛ با توانایی ها، ضعف ها، خاصیت ها و ظرفیتهای خودمان. آنها تلاش می کنند ما را بفهمند، نه این که دائماً ما را با دیگران بسنجند.
اما کسی که هر بار ما را می بیند، می گوید: «از برادرت یاد بگیر»، «از پدرت یاد بگیر»، «از مادرت یاد بگیر» یا «از فلانی یاد بگیر»، ناخواسته احساس ناکافی بودن و رنجش را در ما به وجود می آورد. این رفتار، بجای آنکه زمینه رشد را فراهم آورد، فاصله عاطفی و دلخوری به وجود می آورد.
پس مقایسه به لحاظ مبنایی غلط است؛ برای اینکه انسان ها در توانایی های جسمی، فکری و عاطفی، نیازها، محیط تربیتی و تجربه های زندگی با هم تفاوت دارند. راه درست در زندگی مشترک، مقایسه کردن نیست؛ بلکه شناختن، فهمیدن و کمک کردن به رشد همسر، متناسب با ظرفیت ها و شرایط واقعی اوست.
برای دانلود و شنیدن صوت اینجا کلیک کنید.
منبع: qawem.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قائم در مورد این مطلب