چرا یهودیان به تغییر قبله مسلمانان اعتراض کردند؟ ماجرای یک آزمون مهم در صدر اسلام
قائم: تغییر قبله مسلمانان از بیت المقدس به مسجدالحرام، یکی از مهم ترین رویدادهای تاریخ اسلام بود؛ اتفاقی که علاوه بر واکنش و اعتراض برخی یهودیان و دیگر مخالفان پیامبر(ص)، به آزمونی برای سنجش میزان ایمان و اطاعت مسلمانان تبدیل شد. اما چرا قبله مسلمانان تغییر کرد؟ یهودیان چه اعتراضی داشتند و قرآن در جواب مخالفان چه می گوید؟
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات ۱۴۲ تا ۱۴۵ سوره بقره به این مساله می پردازند و ضمن بیان فلسفه تغییر قبله، از تشکیل هویت مستقل امت اسلامی، جایگاه امت وسط و تلاش برخی اهل کتاب برای مخالفت با پیامبر اسلام(ص) سخن می گویند.
چرا قبله مسلمانان از بیت المقدس به کعبه تغییر کرد؟
مسلمانان در اولین سالهای اسلام، به سمت بیت المقدس نماز می خواندند؛ اما بعد از هجرت پیامبر اسلام(ص) به مدینه، فرمان الهی برای تغییر قبله به سمت مسجدالحرام صادر شد.
قرآن کریم در آیه ۱۴۲ سوره بقره، به واکنش مخالفان این تصمیم اشاره می کند:
«سَیَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِی کَانُوا عَلَیْهَا»
به زودی افراد کم خرد خواهند اظهار داشت: چه چیزی آنان را از قبله ای که پیشتر به سمت آن نماز می خواندند، برگرداند؟
بنابر روایت فارس، علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، تغییر قبله را از مهم ترین حوادث دینی بعد از هجرت پیامبر(ص) می داند. این اتفاق برای برخی یهودیان خوشایند نبود؛ برای اینکه بیت المقدس جایگاه ویژه ای در سنت دینی آنان داشت و قبله مشترک پیشین می توانست از نظر آنان نشانه ای از پیوند مسلمانان با مراسم یهود تلقی شود.
با تغییر قبله، جامعه اسلامی نشانه ای آشکار از هویت مستقل عبادی خود پیدا کرد.
پاسخ قرآن به اعتراض مخالفان نیز روشن بود:
«قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ»
بگو مشرق و مغرب از آن خداست.
از نگاه قرآن، هیچ جهت جغرافیایی به خودی خود صاحب تقدس مستقل نیست؛ بلکه این خداوند است که جهت عبادت را تعیین می کند و انسان را به راه راست هدایت می کند.
تغییر قبله چطور مسلمانان را به امت برگزیده تبدیل کرد؟
یکی از نکات مهم آیه ۱۴۳ سوره بقره، معرفی مسلمانان بعنوان «امت وسط» است. خداوند در این آیه می فرماید:
«وَکَذَٰلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ»
و اینگونه شما را امتی میانه قرار دادیم تا بر مردم گواه باشید.
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، مفهوم امت وسط را تنها به معنای میانه روی در امور روزمره نمی داند، بلکه آنرا با جایگاه امت اسلامی در مسئله گواهی و شهادت مرتبط می کند.
بر این اساس، جامعه اسلامی باید با برخورداری از اعتدال، عدالت و پایبندی به حق، شایستگی گواهی بر عملکرد دیگر ملت ها را پیدا کند.
در ادامه آیه نیز پیامبر اسلام(ص) بعنوان شاهد و گواه بر امت اسلامی معرفی می شود. بنابراین، این جایگاه فقط یک امتیاز نیست، بلکه مسئولیتی بزرگ برای مسلمانان به حساب می آید.
فلسفه تغییر قبله چه بود؟ آزمونی برای تشخیص ایمان واقعی
قرآن کریم در ادامه آیه ۱۴۳، یکی از مهم ترین حکمت های تغییر قبله را آشکار می کند:
«وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِی کُنْتَ عَلَیْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ یَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ یَنْقَلِبُ عَلَیٰ عَقِبَیْهِ»
و قبله ای را که پیشتر بر آن بودی قرار ندادیم، مگر برای آنکه مشخص شود چه کسی از پیامبر پیروی می کند و چه کسی به عقب بازمی گردد.
بر اساس این آیه، تغییر قبله تنها یک تحول در مناسک عبادی نبود، بلکه آزمونی الهی برای آشکار شدن میزان فرمان برداری مسلمانان محسوب می شد.
البته منظور از عبارت «لِنَعْلَمَ» این نیست که خداوند قبل از این از ایمان یا رفتار بندگان آگاهی نداشته است. به توضیح علامه طباطبایی، مقصود آن است که تفاوت میان فرمان برداران و مخالفان، در عمل آشکار شود.
طبیعی بود که این تغییر برای برخی افراد دشوار باشد. به همین دلیل، قرآن می فرماید:
«وَإِنْ کَانَتْ لَکَبِیرَةً إِلَّا عَلَی الَّذِینَ هَدَی اللَّهُ»
این فرمان جز برای آنهایی که خداوند هدایتشان کرده بود، دشوار می نمود.
خداوند در همین آیه به نکته مهم دیگری نیز اشاره می کند و به مسلمانان اطمینان می دهد که عبادت های پیشین آنان از بین نرفته است:
«وَمَا کَانَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمَانَکُمْ»
خداوند هیچ گاه ایمان و عبادت شما را ضایع نمی کند.
بنابراین، نمازهایی که مسلمانان قبل از تغییر قبله به سمت بیت المقدس خوانده بودند، نزد خداوند محفوظ و باارزش بود.
چرا پیامبر اسلام(ص) علاقه داشت قبله مسلمانان کعبه باشد؟
آیه ۱۴۴ سوره بقره به انتظار پیامبر اسلام(ص) برای تغییر قبله اشاره می کند؛ انتظاری که عاقبت با فرمان الهی تحقق یافت.
خداوند می فرماید:
«قَدْ نَرَیٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا»
نگاه های تو را به سمت آسمان می بینیم؛ پس تو را به سمت قبله ای که از آن خشنود شوی، می گردانیم.
کعبه به علت پیوند تاریخی و اعتقادی با حضرت ابراهیم(ع)، جایگاه ویژه ای در باورهای توحیدی داشت. پیامبر اسلام(ص) نیز علاقه مند بود که این خانه مقدس قبله مسلمانان قرار گیرد.
سرانجام فرمان تغییر قبله صادر شد:
«فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ»
پس روی خودرا به سمت مسجدالحرام بگردان.
با نزول این آیه، مسلمانان مأمور شدند از آن پس نمازهای خودرا به سمت مسجدالحرام اقامه کنند. این تصمیم، علاوه بر اهمیت عبادی، به تقویت هویت مستقل جامعه اسلامی و پیوند آن با سنت توحیدی حضرت ابراهیم(ع) انجامید.
چرا برخی اهل کتاب با وجود علل روشن، تغییر قبله را نپذیرفتند؟
آیه ۱۴۵ سوره بقره به ادامه مخالفت برخی اهل کتاب با پیامبر اسلام(ص) اشاره می کند:
«وَلَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ بِکُلِّ آیَةٍ مَا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ»
و اگر هر نشانه و دلیلی برای اهل کتاب بیاوری، از قبله تو پیروی نخواهند کرد.
این آیه نشان میدهد که از دید قرآن، مخالفت گروهی از اهل کتاب با تغییر قبله، فقط به علت نبود نشانه و دلیل نبود؛ بلکه تعصب و پایبندی به خواسته های خود نیز در این مخالفت نقش داشت.
قرآن همین طور یادآور می شود که اهل کتاب خود نیز همگی از یک قبله پیروی نمی کنند. بنابراین، مخالفت آنان با قبله مسلمانان نمی توانست بر یک اصل واحد و مورد توافق همه آنان استوار باشد.
در پایان، خداوند پیامبر(ص) را از پیروی خواسته های مخالفان برحذر می دارد و بر پایبندی به علم و حقیقت تاکید می کند.
تغییر قبله؛ از یک فرمان عبادی تا تشکیل هویت مستقل مسلمانان
تغییر قبله مسلمانان از بیت المقدس به مسجدالحرام، تنها تغییر جهت نماز نبود. این رویداد از یک سو آزمونی برای سنجش ایمان و میزان اطاعت مسلمانان از فرمان الهی بود و از طرف دیگر، بشکل گیری هویت مستقل جامعه اسلامی کمک کرد.
آیات ۱۴۲ تا ۱۴۵ سوره بقره همین طور نشان می دهند که مخالفت برخی گروه ها با پیامبر اسلام(ص)، همیشه ناشی از نبود دلیل و نشانه نبود؛ بلکه گاهی تعصب و منافع شخصی مانع پذیرش حقیقت می شود.
این آیات در صفحه ۲۲ قرآن کریم قرار دارند. در ادامه می توانید تلاوت آیات ۱۴۲ تا ۱۴۵ سوره بقره را ببینید و بشنوید.
منبع: قائم
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قائم در مورد این مطلب