روایت اعجاب آور یک حماسه کردی از امام علی(ع) و محمد حنیفه وقتی افسانه های عامه به کتاب رسیدند
قائم: یک منظومه کردی که بالاتر از یک قرن پیش بازسرایی و کتابت شده، حالا در قالب کتاب «جنگنامه امام علی(ع) و محمد حنیفه با کفار» بازخوانی شده است؛ اثری که روایتهای حماسی درباره ی امیرالمؤمنین(ع) و محمد حنیفه را با عناصر تخیلی و باورهای عامه درهم آمیخته و تصویری از حضور گسترده قصه های اهل بیت(ع) در فرهنگ شفاهی کردستان به دست می دهد. این کتاب علاوه بر روایت داستان، به بررسی زبان کردی گورانی، سنت نقالی و جایگاه این منظومه در ادبیات شفاهی و دینی ایرانی ها نیز پرداخته است.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، کتاب «جنگنامه امام علی ضد السلام و محمد حنیفه با کفار» اثری است که بازسرایی و کتابت آن توسط محی الدین، فرزند سیدعبدالقادر، در سال ۱۳۲۵ هجری قمری انجام شده است. این اثر به همت دکتر فؤاد مولودی تألیف و انتشار یافته است.
بنابر روایت ایبنا، نشر کلام سلیس، کتاب «جنگ نامه امام علی(ع) و محمد حنیفه با کفار» نوشته دکتر فؤاد مولودی را در ۳۲۲ صفحه و با قیمت ۲۹۹ هزار تومان روانه بازار نشر کرده است.
فؤاد مولودی، عضو هیات علمی سازمان «سمت»، در مقدمه کتاب درباره ی روایت این منظومه آورده است: «امیرالمؤمنین علی(ع) بعد از اجازه گرفتن از پیامبر اکرم(ص)، به قصد مسلمان کردن مردم سرزمین روم، ۱۲ هزار نفر از صحابه را با خود همراه می کند و رهسپار آن ولایت می شود. قیصر روم، دختری به نام «حنیفه» دارد که جنگاوری یگانه است و قبل تر در خوابی رحمانی، پیامبر اسلام(ص) و حضرت علی(ع) را دیده است و به دست آنها مسلمان گشته است.
«حنیفه» منتظر آمدن سپاه اسلام بوده است و الان که امام علی(ع) رسیده است، او به بهانه نبرد با آن حضرت، از پدرش اجازه رزم گرفته و در پوشش جنگی مردانه به مصاف آمده است. بعد از آنکه امام علی(ع) حنیفه را شکست می دهد، او چهره می نمایاند و ماجرا را برای ایشان بازگو می کند و امیرالمؤمنین هم کار را به سرنوشت جنگ و رضایت پدر او موکول می نماید.
قیصر در جنگ مغلوب شده و از سر صدق، دین اسلام را پذیرفته و اجازه می دهد «حنیفه» با ایشان رهسپار مدینه منور گردد. بعد از دیدار با پیامبر اکرم(ص) و بیان درخواست های وی از ایشان، «حنیفه» صاحب فرزند برومندی با نام محمد شده که از سرداران و دلیران سپاه اسلام شده و قوای یکی از مخالفان اسلام را با نام معتصم درهم می شکند.»
این منظومه، روایتی ادبی و شاعرانه از تولد محمد حنیفه و زندگی و کارهای او محسوب می شود. در روایتهای ادبی و منظومه های فارسی و عربی، به طور معمول تخیل و عناصر داستانی در کنار اصل وقایع تاریخی قرار گرفته اند و این منظومه هم از چنین خصوصیت ای مستثنا نیست.
اثر حاضر با نگاهی دقیق، مبحث را از نظر تاریخی بررسی نموده و نشان داده است که ناظمان جنگ نامه های محمد حنیفه، ضمن حفظ جنبه دینی داستان و توجه به مقبولیت آن نزد مخاطبان، توانسته اند قسمتی از رسالت خود در زمینه گسترش و پرورش مضامین دینی در ادبیات را به انجام برسانند.
این اثر، منظومه ای به زبان کردی در ستایش امام علی(ع) و فرزند ایشان، محمد حنیفه است که سرایش آن به دست شاعری یا ناظمی اهل تسنن و ساکن منطقه کردستان امروزی انجام شده است. این مورد از نفوذ و گستردگی قصه ها و روایتهای مربوط به امیرالمؤمنین(ع) و اهل بیت(ع) در آن مناطق حکایت دارد.
با بررسی ساختار و فرم روایی این منظومه می توان دریافت که به احتمال بسیار زیاد، این اثر تنها نمونه ای از یک سنت گسترده تر در قصه پردازی درباره ی امام علی(ع) و فرزندان ایشان بوده است.
در مقدمه کتاب، ساختار داستان و شیوه ایجاد روایت هم با دقت بررسی شده و نویسنده کوشیده است ردپا و گستره ادبیات عمومی و شفاهی را در این منظومه نشان دهد. از این منظر، اثر حاضر داستانی برخاسته از روحیه جمعی و سنت نقالی مردم آن مناطق معرفی شده و بازتاب دهنده سلیقه و گرایش جمعی و دینی مردمی است که به امام علی(ع) و فرزندان بزرگوار ایشان علاقه و تمایل داشته اند.
در بخش دیگری از مقدمه، مطالبی همچون زبان و وزن شعر، تفاوت اشعار در گویش های کردی گورانی و سورانی و همینطور شیوه تصحیح منظومه مورد توجه قرار گرفته است. همینطور دیگر منظومه های دینی سروده شده به کردی گورانی و نسخه های خطی در رابطه با آنها هم معرفی شده اند.
فؤاد مولودی، مؤلف کتاب، در ضبط، حرکت گذاری و آوانگاری واژه ها، قدیمی ترین تلفظ رایج آنها در مناطق امروزی اورامان را مبنا قرار داده است. وی در اینباره آورده است: تصحیح، ترجمه و توضیح این منظومه کردی، اطلاعات ارزشمندی درباره ی کیفیت شعر هجایی در اختیار قرار می دهد و از آنجائیکه زبان های ایرانی پیوند و آمیختگی نزدیکی با یکدیگر دارند، این تحقیق می تواند برای شناخت بهتر تاریخ زبان فارسی و درک ظرافت ها و دقایق آن هم سودمند باشد.
به گفته وی، قسمتی از سنت شفاهی «ملحونات اورامنان» که یکی از بخش های مهم «فهلویات» ایرانی به حساب می آید، طی سده ها جایگاه مهمی در ادبیات غیررسمی ایرانی ها داشته است.
در این کتاب، متن منظومه عرضه شده و در ادامه، ابیات آن ترجمه و توضیح داده شده اند تا مخاطب امکان درک بهتر محتوای اثر و خصوصیت های زبانی و ادبی آنرا داشته باشد.
در پشت جلد کتاب هم درباره ی اهمیت این اثر آمده است: «حماسه های خیالی از جنس باورهای عامه هستند و در مطالعات تاریخ فرهنگی به کار می آیند. لزوم پژوهش در زبان های ایرانی غیر فارسی بر اندیشمندان پوشیده نیست. کسی که این دو مقدمه را بپذیرد، بی درنگ این کتاب را تورق خواهد کرد؛ چونکه کتاب حاضر باورهای مردم کردزبان درباره ی جنگ های امیرالمؤمنین(ع) را روایت می کند که در طول تاریخ شکل گرفته و در اواخر عصر قاجار بازسرایی شده یا از نسخه ای کهن بازنویسی شده است. پژوهشگر محترم چنان در معرفی ظرافت های زبان کردی گورانی کوشیده که کتاب حتی برای مخاطب کاملا ناآشنا با این زبان هم سودمند خواهد بود.»
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قائم در مورد این مطلب