دعا فقط برای روزهای سخت نیست چرا امام سجاد(ع) بر پیش دستی تاکید دارد؟
قائم: دعا فقط جهت روزهای گرفتاری نیست؛ در فرهنگ اسلامی، انسان مؤمن قبل از آن که با بلا، فقر یا گمراهی مواجه شود، دست به دعا برمی دارد و از خداوند عافیت، توانگری و هدایت می طلبد؛ چونکه دعا در کنار عمل، می تواند زمینه دفع بلا و گشایش قبل از وقوع گرفتاری را فراهم آورد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، دعا به طور معمول در ذهن ما با لحظه های گرفتاری و اضطرار گره خورده است؛ اما در فرهنگ اسلامی، قرار نیست انسان صبر کند تا بلا برسد و بعد دست به دعا بردارد. امام زین العابدین(علیه السلام) در دعایی تأمل برانگیز، از خداوند می خواهد پیش از بلا عافیت، قبل از نیاز توانگری و قبل از گمراهی هدایت نصیب او کند؛ نگاهی که از «پیش دستی در دعا» به عنوان راهی برای مواجهه پیشگیرانه با گرفتاری ها سخن می گوید.
پیش دستی در دعا؛ قبل از آنکه بلا برسد
امام زین العابدین(علیه السلام) در یکی از فرازهای دعای خود، سه خواسته مهم را از خداوند سبحان مطرح می کند: پیش از بلا، عافیت؛ قبل از نیاز، توانگری و قبل از گمراهی، هدایت.
«فَامنُن عَلَیَّ قَبلَ البَلاءِ بِالعافِیَةِ، و قَبلَ الطَّلَبِ بِالجِدَةِ، و قَبلَ الضَّلالِ بِالرَّشادِ.»
در نگاه نخست امکان دارد این پرسش مطرح شود که وقتی هنوز بیماری و بلایی نازل نشده، درخواست عافیت چه معنایی دارد؟ وقتی فقر و نیاز به وجود نیامده است، طلب توانگری برای چیست؟ و هنگامی که انسان هنوز گرفتار گمراهی نشده، درخواست هدایت چه مفهومی پیدا می کند؟
پاسخ را باید در جایگاه دعا در فرهنگ اسلامی جست وجو کرد. دعا در مقابل عمل قرار ندارد، بلکه در کنار عمل معنا پیدا می کند. انسان وظیفه دارد اسباب و علل مادی و معنوی را فراهم آورد و در همان حال، از خداوند بخواهد قبل از آنکه گرفتاری فرا برسد، زمینه عافیت و گشایش را برای او فراهم سازد.
از این منظر، دعا تنها واکنشی به یک حادثه ناگوار نیست؛ بلکه می تواند نوعی پیش دستی در مقابل حوادث باشد. انسان قبل از آنکه بلا نازل شود، از خداوند عافیت می خواهد و قبل از آنکه نیازمند شود، از او توانگری و بی نیازی می طلبد.
در آداب دعا، بابی با عنوان «التقدّم فی الدعاء» عنوان شده است؛ یعنی انسان در دعا کردن پیش قدم باشد و دعا را به زمان گرفتاری محدود نکند. در روایات، میان کسی که در ایام خوشی و ناخوشی با خداوند ارتباط دارد و کسی که تنها هنگام گرفتار شدن به یاد دعا می افتد، تفاوت گذاشته شده است.
از امام صادق(علیه السلام) روایت شده است:
«مَن تَقَدَّمَ فِی الدُّعاءِ استُجیبَ لَهُ إذا نَزَلَ بِهِ البَلاءُ، و قالَتِ المَلائِکَةُ: صَوتٌ مَعروفٌ و لَم یُحجَب عَنِ السَّماءِ...»
کسی که در دعا کردن پیش دستی کند، هنگامی که بلا بر او فرود آید و دست به دعا بردارد، فرشتگان می گویند: این صدایی آشناست و از رسیدن دعای او به آسمان ممانعتی صورت نمی گیرد. اما کسی که قبل از گرفتاری اهل دعا نبوده است، وقتی بلا بر او فرود آید، فرشتگان می گویند: این صدا برای ما آشنا نیست.
این نگاه نشان میدهد که رابطه انسان با خدا نباید رابطه ای اضطراری و فقط مبتنی بر بحران باشد. دعا باید بخشی از زندگی انسان باشد؛ همان گونه که در ایام سخت به خداوند پناه می بریم، در ایام آرام نیز باید با او سخن بگوییم و از او خیر و عافیت بخواهیم.
قرآن کریم نیز کسانی را که تنها هنگام گرفتار شدن به خداوند روی می آورند، مورد نکوهش قرار داده است:
﴿فَإِذَا رَکِبُوا فِی الْفُلْکِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَی الْبَرِّ إِذا هُمْ یُشْرِکُونَ﴾
هنگامی که سوار کشتی می شوند، خدا را با اخلاص می خوانند؛ اما وقتی آنان را نجات می دهد و به خشکی می رساند، باردیگر به شرک روی می آورند.
در حقیقت، قرآن این رفتار را به عنوان نمونه ای از ارتباط مقطعی و منفعت محور با خداوند معرفی می کند؛ ارتباطی که در هنگام خطر پررنگ می شود و با برطرف شدن خطر، به فراموشی سپرده می شود.
در این میان، داستان قوم یونس(علیه السلام) نمونه ای قابل تأمل از ایمان قبل از فرود آمدن بلا است. قرآن کریم می فرماید:
﴿فَلَوْ لا کانَتْ قَرْیَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَها إِیمانُها إِلاَّ قَوْمَ یُونُسَ لَمَّا آمَنُوا کَشَفْنا عَنْهُمْ عَذابَ الْخِزْیِ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ مَتَّعْناهُمْ إِلی حِینٍ﴾
قوم یونس از این جهت استثنایی بودند که هنگامی که ایمان آوردند، ایمانشان قبل از تحقق عذاب اثر کرد و خداوند عذاب خوارکننده را از آنان در زندگی دنیا برداشت و آنان را تا مدتی بهره مند ساخت.
از این منظر، «پیش دستی در دعا» فقط به معنای زیاد دعا کردن نیست؛ بلکه به معنای ساختن رابطه ای مستمر با خداوند، قبل از آنکه انسان به نقطه اضطرار برسد است. کسی که در آسایش خدا را می خواند، در گرفتاری نیز با صدایی آشنا به سمت او بازمی گردد.
شاید بنابراین است که امام سجاد(علیه السلام) عافیت را قبل از بلا، توانگری را قبل از نیاز و هدایت را قبل از گمراهی طلب می کند؛ دعایی که به انسان می آموزد برای گشایش، همیشه نباید منتظر بسته شدن راه ها ماند.
منبع: شیعه کوئست
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قائم در مورد این مطلب