توضیح رسمی پژوهشگاه علوم انسانی از آب گرفتگی کتابخانه مجتبی مینوی
قائم: به دنبال انتشار تصاویر آب گرفتگی کتابخانه مجتبی مینوی و انتقادهایی که در رابطه با وضعیت نگهداری این مجموعه عنوان شد، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گزارشی رسمی از ابعاد حادثه منتشر نموده است. بر مبنای این گزارش، بر خلاف روایتهای اولیه در رابطه با صدمه گسترده به گنجینه کتابخانه، ۱۴۰ جلد کتاب در معرض رطوبت قرار گرفته اند که از میان آنها حدود ۹۵ جلد نم خورده و صدمه هشت جلد جدی ارزیابی شده است. پژوهشگاه همین طور اعلام نموده یادداشت های حاشیه ای مجتبی مینوی از صدمه مصون مانده اند، اما یک نامه از او خسارت دیده است.
به گزارش قائم به نقل از خبر آنلاین، بارش های آبان ماه امسال به بخشی از کتابخانه مجتبی مینوی، ادیب، پژوهشگر و مترجم نامدار ایرانی، لطمه زد؛ اتفاقی که انتشار تصاویر کتاب های خیس شده و تلاش کارکنان برای خشک کردن آنها با پنکه و سشوار، نگرانی هایی درباره ی وضعیت نگهداری یکی از مجموعه های باارزش میراث مکتوب ایران به وجود آورد. به دنبال انتشار این تصاویر و انتقادهایی که درباره ی وضعیت ساختمان و نحوه محافظت از کتاب ها عنوان شد، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گزارشی رسمی از جزییات حادثه منتشر نمود و ضمن تشریح میزان خسارت، از برنامه ریزی برای ارزیابی و مرمت آثار لطمه دیده اطلاع داد.
ماجرا به بامدادان یکشنبه ۱۷ آبان ماه بازمی گردد؛ زمانیکه به دنبال شدت گرفتن بارندگی، مسیر ناودان ساختمان کتابخانه مسدود شد و نفوذ آب از ضلع جنوب شرقی بنا، بخشی از قفسه های کتابخانه را در معرض رطوبت قرار داد. بر مبنای توضیحات پژوهشگاه، دو ستون از قفسه های بخش جنوبی و سه ستون از بخش شرقی، در مجموع پنج ستون قفسه، گرفتار این وضعیت شدند.
در اولین گزارش هایی که از این حادثه انتشار یافت، محمد دهقانی، نویسنده و عضو هیات امنای کتابخانه مینوی، از خیس شدن کتاب های نفیس و لطمه دیدن برخی نامه های استاد مینوی ابراز نگرانی کرده بود. او علت حادثه را گرفتگی ناودان و نبود نظارت کافی بر وضعیت فنی و فیزیکی ساختمان دانسته و گفته بود کتاب هایی که کارکنان با پنکه و سشوار درحال خشک کردن آنها هستند، آثاری باارزش و جایگزین ناپذیرند. دهقانی همینطور از لطمه های باقیمانده در ساختمان بعد از جنگ و تعمیرنشدن برخی قسمت ها، همچون پنجره ها، انتقاد کرده بود.
روایت پژوهشگاه از میزان خسارت؛ ۹۵ کتاب نم خورده و هشت کتاب با لطمه جدی اما گزارش رسمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، جزییات متفاوت و دقیق تری از ابعاد خسارت عرضه می کند. بر مبنای این گزارش، در مجموع ۱۴۰ جلد کتاب در معرض رطوبت قرار گرفته اند که حدود ۹۵ جلد از آنها گرفتار نم خوردگی شده اند و شدت لطمه در هشت جلد جدی ارزیابی شده است.
پژوهشگاه تاکید کرده است که تمام این آثار، کتاب های چاپی به زبان های انگلیسی و فرانسوی هستند و در بین آنها هیچ نسخه خطی یا کتاب چاپ سنگی وجود ندارد. همینطور بیشتر لطمه ها به جلد کتاب ها وارد شده و خوشبختانه یادداشت های مجتبی مینوی در حاشیه آثار از لطمه مصون مانده اند. در دیگر کتاب ها هم رطوبت تنها به صورت موضعی و محدود به قسمتهایی از برخی صفحات نفوذ کرده است.
یکی از نکات مهم این گزارش، توضیح درباره ی وضعیت نامه های مجتبی مینوی است. بر مبنای اعلام پژوهشگاه، یک نامه گرفتار لطمه جدی شده که قبل تر در جریان کارهای مستندسازی همکاران پژوهشگاه، متن آن تایپ شده بود.
پژوهشگاه همینطور توضیح داده است که بلا فاصله بعد از شناسایی نم زدگی، ۵۳۶ جلد کتاب از قفسه ها خارج شدند تا از لطمه احتمالی قطرات آب جلوگیری شود. بگفته این نهاد، بخش عمده کتاب هایی که در تصاویر پخش شده در رسانه ها دیده می شوند، همین آثاری هستند که برای پیش گیری از خسارت بیش از قفسه ها بیرون آورده شده اند.
ناودانی که تا ساعت چهار بامداد باز بود در قسمت دیگری از گزارش، پژوهشگاه به چگونگی وقوع حادثه پرداخته است. بر مبنای توضیحات ارایه شده، نگهبان مستقر در مجموعه شامگاه شنبه ۱۶ آبان، هم زمان با شروع بارندگی، چندین بار مسیر ناودان پشت بام را بررسی نموده بود. آخرین بررسی در ساعت چهار بامدادان یکشنبه انجام شد و در آن زمان هم مسیر ناودان باز و بدون گرفتگی بود.
با این وجود، پژوهشگاه احتمال داده است که در فاصله میان آخرین بررسی و شروع ساعت اداری، هم زمان با تشدید بارش ها و ورود جسمی به مجرای ناودان، مسیر آبرو مسدود شده باشد. درنتیجه، آب بتدریج از ضلع جنوب شرقی ساختمان به داخل نفوذ کرده است.
در این گزارش تاکید شده که ورود آب به صورت فوران یا آب گرفتگی ناگهانی نبوده، بلکه بصورت چکیدن قطرات و نم کشیدن دیوارها اتفاق افتاده است. به این علت هم بخشی از لطمه ها بر اثر چکیدن قطرات آب روی کتاب ها و قسمتی دیگر در اثر تماس با دیوارهای نم زده بوجود آمده است.
پژوهشگاه اعلام نموده است با عنایت به لطمه جدی هشت جلد از کتاب ها، مقرر است بعد از ارزیابی کارشناسان متخصص و در صورت تأیید ارزش آثار و لزوم مرمت آنها، اقدامات حفاظتی و مرمتی با مشارکت متخصصان کتابخانه ملی و مرکز اسناد کشور صورت گیرد.
کتابخانه ای که از دسترس محققان دور مانده است با این وجود، گزارش پژوهشگاه تنها به شرح حادثه و میزان خسارت محدود نمی شود و در قسمت پایانی، به موضوعی مهم تر یعنی وضعیت مدیریتی و نحوه اداره کتابخانه مینوی می پردازد.
در این بخش، مدیریت پژوهشگاه با پذیرش وجود مشکلاتی در روند اداره این مجموعه، از محدودشدن تدریجی کارکرد عمومی و پژوهشی کتابخانه در سالیان گذشته انتقاد کرده است. در گزارش آمده که بر اثر برخی تصمیم ها و رویه های نادرست، بهره مندی از ظرفیتهای کتابخانه به حلقه کوچکی از استفاده کنندگان محدود شده و ارتباط سازمانی و علمی آن با بدنه اصلی پژوهشگاه تضعیف شده است.
به روایت این گزارش، در مواردی ملاحظاتی با عنوان نیازمندیهای علمی و تخصصی، دسترسی محققان، دوست داران و مخاطبان عمومی را محدود کرده و همین رویکرد، کتابخانه را از ایفای نقش واقعی خود به عنوان فضایی برای نگهداری، مطالعه و بهره برداری علمی از میراث مکتوب دور کرده است. پژوهشگاه همینطور اذعان کرده که این شیوه اداره، رسیدگی به برخی امور جاری و ضروری، همچون مسایل تأسیساتی ساختمان را با وقفه و دشواری همراه کرده است.
مدیریت پژوهشگاه در ادامه از عزم خود برای بازبینی در سازوکارهای مدیریتی، اجرائی و حفاظتی کتابخانه اطلاع داده و وعده داده است با کنار گذاشتن سلایق شخصی و ایجاد شفافیت در عملکرد، امکان دسترسی ضابطه مند محققان، دوست داران و عموم مخاطبان را فراهم آورد.
میراثی که مجتبی مینوی به ملت ایران سپرد کتابخانه مجتبی مینوی صرفا مجموعه ای از کتاب های شخصی یک ادیب و پژوهشگر نیست. مینوی در ۲۶ دیماه ۱۳۵۵ کتابخانه خویش را به ملت ایران اهدا کرد؛ مجموعه ای که بعد از ادغام بنیاد شاهنامه فردوسی با موسسات پژوهشی دیگر، به مجموعه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی پیوست.
ارزش این کتابخانه علاوه بر کتاب ها و منابع چندزبانه، به یادداشت ها، حاشیه نویسی ها و اسنادی است که از مینوی به یادگار مانده اند. او هنگام مطالعه کتاب ها، معمولا نظرات، پرسش ها و برداشت های خویش را در حاشیه صفحات ثبت می کرد و همین یادداشت ها به بسیاری از نتایج این مجموعه ارزشی فراتر از یک نسخه کتاب می بخشند.
به همین دلیل، آب گرفتگی اخیر را نمی توان صرفا حادثه ای ساختمانی و محدود به خیس شدن تعدادی کتاب دانست. مسئله اصلی، لزوم حفاظت مستمر از مجموعه ای است که بخشی از تاریخ اندیشه، پژوهش و مطالعات ادبی ایران را در خود جای داده است.
بر اساس توضیحات پژوهشگاه، دو ستون از قفسه های بخش جنوبی و سه ستون از بخش شرقی، در مجموع پنج ستون قفسه، گرفتار این وضعیت شدند. بر اساس این گزارش، در مجموع ۱۴۰ جلد کتاب در معرض رطوبت قرار گرفته اند که حدود ۹۵ جلد از آنها گرفتار نم خوردگی شده اند و شدت لطمه در هشت جلد جدی ارزیابی شده است. به این دلیل هم بخشی از لطمه ها بر اثر چکیدن قطرات آب روی کتاب ها و قسمتی دیگر در اثر تماس با دیوارهای نم زده به وجود آمده است.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قائم در مورد این مطلب