آداب سلام کردن در اسلام صمیمیت نباید به تحریف کلمات منجر شود
قائم: گاهی یک سلام ساده، آن قدر در گفتار روزمره تغییر می کند که دیگر چیزی از شکل اصلی آن باقی نمی ماند! «سلام علیکم» را نصفه می گوییم، حروفش را می بلعیم و حتی هنگام پاسخ دادن هم به چند کلمه ناقص بسنده می کنیم؛ همه به بهانه صمیمیت و خودمانی بودن. اما در فرهنگ اسلامی، سلام فقط یک احوال پرسی معمولی نیست؛ دعای خیر و نشانه احترام به دیگران است. پیامبر اکرم(ص) نیز در سیره خود به اهمیت مدارا و رعایت ادب در این رفتار ساده توجه ویژه ای داشته اند.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، سلام کردن یکی از ساده ترین رفتارهای روزمره ماست؛ عادتی که گاهی آن قدر به آن بی توجه می شویم که حتی شکل درست کلمات را هم فراموش می نماییم. «سلام علیکم» را کوتاه می نماییم، حروف را می بلعیم و گاهی عبارتی بر زبان می آوریم که دیگر شباهت چندانی به سلام اصلی ندارد. همه این ها به بهانه صمیمیت و خودمانی بودن اتفاق می افتد؛ اما در فرهنگ اسلامی، سلام کردن تنها یک احوال پرسی ساده نیست، بلکه نشانه احترام، محبت و آرزوی سلامت برای دیگران است.
بنابر روایت ابنا، شاید تصور نماییم نحوه ادا کردن یک سلام کوتاه، اهمیت چندانی ندارد؛ اما همین رفتارهای کوچک، قسمتی از فرهنگ معاشرت و شخصیت اجتماعی ما را شکل می دهند. صمیمی بودن با دیگران باارزش است، اما این صمیمیت نباید بهانه ای برای کنار گذاشتن ادب و بی توجهی به معنای کلمات باشد.
سلام کردن در اسلام؛ فراتر از یک احوال پرسی ساده
در فرهنگ اسلامی، سلام کردن جایگاه ویژه ای دارد. وقتی به کسی می گوییم «السلام علیکم»، در حقیقت برای او سلامتی، امنیت و آرامش آرزو می نماییم. به همین دلیل، سلام تنها یک عبارت معمولی برای شروع گفتگو نیست، بلکه نوعی دعا و ابراز محبت به حساب می آید.
این رفتار ساده می تواند آغازگر ارتباطی دوستانه و محترمانه باشد و نشان دهد که برای مخاطب خود ارزش قائل هستیم. طبیعی است عبارتی با چنین معنایی را با دقت و احترام بر زبان بیاوریم و اجازه ندهیم عادت های نادرست گفتاری، شکل صحیح آنرا تغییر دهند.
کوتاه کردن سلام به بهانه صمیمیت؛ عادتی که باید اصلاح شود
در مکالمات روزمره، گاهی افراد به بهانه خودمانی بودن، عبارت «سلام علیکم» را بشکل هایی مانند «سام علیکم»، «سامبله بلیکم» یا «سام لیکم» ادا می کنند. برخی هم هنگام پاسخ دادن به سلام دیگران، به گفتن یک «علیکم» اکتفا می کنند.
البته استفاده از زبان محاوره ای و کوتاه گویی در گفت وگوهای دوستانه امری طبیعی است و نمی توان هر نوع اختصار را بی تربیتی دانست. مساله زمانی اهمیت پیدا می کند که تغییر شکل کلمات بگونه ای باشد که عبارت اصلی نامفهوم شود یا معنای آنرا تحت تأثیر قرار دهد.
صمیمیت به معنای کنار گذاشتن احترام نیست. همانطور که هنگام خطاب کردن دیگران تلاش می نماییم نامشان را محترمانه به زبان بیاوریم، بهتر است در ادای سلام هم دقت داشته باشیم. می توان خودمانی صحبت کرد، بدون آنکه کلمات را بشکل نادرست و نامفهوم عوض کرد.
ماجرای برخورد پیامبر(ص) با سلام تحریف شده یهودیان
در روایتی که امام باقر(ع) نقل کرده اند، به ماجرایی از برخورد پیامبر اکرم(ص) با گروهی از یهودیان اشاره شده است که نکته مهمی در رابطه با آداب سلام کردن و پاسخ دادن به آن دارد.
در این روایت آمده است که گروهی از یهودیان نزد پیامبر(ص) آمدند و به جای عبارت «السلام علیکم»، گفتند: «السام علیکم». واژه «سام» به معنای مرگ است و آنان با این تغییر، به جای آرزوی سلامتی، نوعی نفرین را بیان نمودند.
پیامبر اکرم(ص) در پاسخ فرمودند: «علیکم». عایشه که از رفتار آنان خشمگین شده بود، با تندی به آنان پاسخ داد و عباراتی حاوی نفرین و دشنام بر زبان آورد. پیامبر(ص) او را از این شیوه پاسخ دادن بازداشتند و فرمودند:
«ای عایشه! مدارا و نرمی در هر چیزی باشد، آنرا زینت می دهد و هرگاه از چیزی برداشته شود، آنرا زشت و معیوب می سازد.»
این روایت نشان میدهد که حتی در برخورد با رفتار نادرست دیگران هم نباید از دایره ادب و خویشتن داری خارج شد. البته باید توجه داشت که این ماجرا در رابطه با تغییر عمدی واژه سلام و به کار بردن عبارتی با معنای نفرین است و نباید آنرا با اشتباهات عادی در تلفظ یکسان دانست.
پاسخ سلام در اسلام آداب مشخصی دارد
در آموزه های اسلامی، تنها شروع کردن سلام اهمیت ندارد؛ بلکه نحوه پاسخ دادن به آن هم مورد توجه قرار گرفته است.
در حکایتی از امیرالمؤمنین علی(ع) آمده است:
«لا تَبْدَؤُوا أَهْلَ الْکِتابِ بِالتَّسْلِیمِ، وَإِذَا سَلَّمُوا عَلَیْکُمْ فَقُولُوا: وَعَلَیْکُمْ»
یعنی: به اهل کتاب در شروع سلام نکنید و اگر آنان به شما سلام کردند، بگویید: «و علیکم».
همچنین در حکایتی از امام صادق(ع) در رابطه با پاسخ دادن به سلام یهودیان، مسیحیان و مجوسیان آمده است که در جواب سلام آنان گفته شود: «علیکم».
این روایات به موقعیت های خاصی اشاره دارند و نباید پاسخ های طرح شده در آنها را با آداب معمول سلام و احوال پرسی میان مسلمانان یکسان دانست.
هنگامی که مسلمانی به مسلمان دیگری می گوید «السلام علیکم»، پاسخ متعارف و کامل آن «و علیکم السلام» است. بنابراین، بهتر است پاسخ سلام را هم از روی بی حوصلگی کوتاه و ناقص نکنیم.
تفاوت سلام کوتاه با تحریف عبارت سلام
نکته مهم این است که میان استفاده از عبارت های مختلف برای سلام کردن و تغییر نادرست یک عبارت باید تفاوت قائل شد.
برای مثال، گفتن «سلام» در مکالمات روزمره، روشی رایج و قابل قبول برای احوال پرسی است. اما اگر کسی می خواهد عبارت عربی «السلام علیکم» را به کار ببرد، شایسته است آنرا بشکل صحیح و روشن ادا کند.
همچنین پاسخ «علیکم» به تنهایی، پاسخ متعارف و کامل به سلام یک مسلمان نیست؛ هرچند در تعدادی روایات، همین عبارت برای پاسخ به سلام در موقعیت های خاص طرح شده است.
بنابراین، مبحث اصلی این نیست که همه افراد در تمام موقعیت ها الزاماً از یک عبارت مشخص استفاده کنند؛ بلکه مساله، حفظ معنای کلمات، رعایت احترام و پرهیز از تغییر نادرست عبارت هاست.
رعایت ادب از همین سلام های روزمره شروع می شود
فرهنگ معاشرت تنها در رفتارهای بزرگ و موقعیت های رسمی خلاصه نمی گردد. شخصیت اجتماعی انسان را می توان در ساده ترین رفتارهای روزمره او هم مشاهده کرد؛ از شیوه خطاب کردن دیگران گرفته تا نحوه سلام کردن و پاسخ دادن به آنها.
البته هر اشتباه در تلفظ، لزوماً نشانه بی احترامی یا بی فرهنگی نیست. ممکنست فردی از روی ناآگاهی یا عادت، کلمات را بشکل نادرست ادا کند. آن چه اهمیت دارد، آگاهی از شکل صحیح عبارات و کوشش برای اصلاح عادت های گفتاری است.
لازم نیست برای رعایت ادب، همیشه رسمی و خشک صحبت نماییم. می توانیم با دوستان و اطرافیان خودمانی باشیم، شوخی نماییم و از زبان محاوره ای استفاده کنیم؛ اما با این وجود حرمت کلمات را هم حفظ نماییم.
سلام کردن یکی از زیباترین جلوه های فرهنگ اسلامی است؛ عبارتی که با آن برای دیگران آرامش، سلامت و امنیت آرزو می نماییم. پس بهتر است این دعای خیر را روشن، درست و محترمانه بر زبان بیاوریم.
صمیمیت با بی ملاحظگی تفاوت دارد؛ می توان خودمانی بود و با این وجود، درست و محترمانه سلام کرد.
به اجمال، این رفتار ساده می تواند آغازگر ارتباطی دوستانه و محترمانه باشد و نشان دهد که برای مخاطب خود ارزش قائل هستیم. مدارا و نرمی در هر چیزی باشد، آن را زینت می دهد و هرگاه از چیزی برداشته شود، آن را زشت و معیوب می سازد. این روایت نشان میدهد که حتی در مواجهه با رفتار ناصحیح دیگران هم نباید از دایره ادب و خویشتن داری خارج شد.
منبع: قائم
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قائم در مورد این مطلب