شاعر ماشین مشدی ممدلی کیست؟ جمالزاده در رابطه با غلامرضا روحانی چه گفت؟
قائم: به گزارش قائم، هشت شهریور، مصادف با درگذشت غلامرضا روحانی، شاعر و طنزپرداز برجسته ایرانی است که هنوز بعضی شعرهای وی در حافظه جمعی مردم ایران حضور دارد و توسط کوچک و بزرگ زمزمه می شود.
به گزارش قائم به نقل از مهر، امروز ۸ شهریور، مصادف با درگذشت غلامرضا روحانی، شاعر و طنزپرداز برجسته ایرانی است که در ۸ شهریور ۱۳۶۴ دارفانی را وداع گفت. روحانی که با تخلص «اجنه» شناخته می شود، یکی از شخصیت های تاثیر گذار در ادبیات طنز ایران به حساب می آید. این طنزپرداز، زاده مشهد و متولد سال ۱۲۷۶ است. روحانی از سنین جوانی به سرودن شعر پرداخت و اشعارش بزودی در جراید و نشریات معروفی مانند «گل زرد»، «امید» و «نسیم شمال» منتشر گردید.
شعرهای روحانی خصوصاً در حوزه طنز، دارای خصوصیت های منحصر به فردی هستند که آنها را از دیگر آثار هم عصرانش متمایز می کند. یکی از بارزترین خصوصیت های شعر او، انتقاد اجتماعی و نزدیک بودن به زبان عامه است. روحانی با نگاهی تیزبین و انتقادی به مشکلات اجتماعی و فسادهای اداری دوران پهلوی اول و هم به بررسی معضلات جامعه می پردازد. او با استفاده از زبان طنز، نقصها و مشکلات را به تصویر می کشد و مخاطب را به تفکر وادار می کند.
زبان ساده و روان یکی دیگر از خصوصیت های برجسته اشعار روحانی است. او با به کارگیری اصطلاحات کوچه بازاری و زبان عامه مردم، توانسته است ارتباط نزدیکی با خوانندگان خود برقرار کند. این سادگی در زبان، شعرهای او را از میان دفتر و انجمن های ادبی، به دل کوچه و بازار و مخاطبان اصلی خود که مردم هستند، برده است. به عنوان مثال، اشعار معروفی مانند «ماشین مشدی ممدلی» و «حلوای تن تنانی» که تا امروز بر زبان کوچک و بزرگ جاری است و ردی از خود بر حافظه جمعی مردم ایران جا گذاشته است، نشان دهنده این سادگی و در عین حال ماندگاری شعر اوست.
تصویرسازی و عفت کلام در طنز
روحانی در شعرهای خود از تصویرسازی های زیبا و بدیع استفاده می نماید. او با توانایی خاصی که در خلق تصاویر ذهنی دارد، می تواند احساسات و افکار خویش را به صورت مؤثر منتقل کند. این تصویرسازی ها خصوصاً در اشعار طنز او، به جذابیت و ماندگاری آثارش کمک کرده است.
یکی از جنبه های مهم دیگر در اشعار روحانی، عفت کلام و رعایت ادب است. او هیچ گاه طنز خویش را بسمت هزل و بی تربیتی نمی برد و این خصوصیت سبب محبوبیت و ماندگاری اشعارش در بین مردم شده است. جمال زاده، یکی از بزرگ ترین نویسندگان معاصر و ملقب به پدر داستان نویسی ایران، در مقدمه ای بر آثار روحانی به این نکته اشاره کرده و بر اهمیت تمایز بین فکاهیات و نوشته های بی محتوا تاکید کرده است.
نگاه انتقادی به جامعه
غلامرضا روحانی با استفاده از زبان طنز، به بررسی مشکلات اجتماعی و فرهنگی جامعه می پردازد. او از مطالبی چون افیون، دخان، خرافات، و بی سوادی سخن می گوید و نجات ایران را در تحصیل علم و دانش می داند. این نگاه انتقادی و اجتماعی، به آثار او عمق بیشتری می بخشد و نشان دهنده آگاهی او از مسایل زمانه اش است. پرداختن به این موضوعات در زمانه ای که فرهنگ جامعه در دوره پهلوی رو به افول است و تنها بخش بسیار کوچکی از مردم دارای سواد هستند، نشان دهنده نگاه تیزبین و تحلیل دقیق او از جامعه است. توجه او به مسایل اجتماعی چنان بود که او را «شاعر مشکلات مردم» خطاب می کردند.
شهرت غلامرضا روحانی و استقبال خوانندگان از شعرهای او موجب شد در ۱۳۱۳ خورشیدی حدود ۱۰۰۰ بیت از اشعار خویش را با عنوان «طلیعه فکاهیات روحانی» منتشر کند. از آنجائیکه شعرهای روحانی فکاهه یا طنز انتقادی بود و معطوف به صدمه های اجتماعی و فسادهای اداری و حکومتی (پهلوی اول) می شد، کتاب با استقبال خوبی روبه رو و به سرعت نایاب شد.
محمدعلی جمال زاده این کتاب را تحسین کرد و در یادداشتی برایش نوشت «به یقین نام نامی آقای روحانی مستحق بقاست و فارسی زبانان سالهای دراز به ترنم اشعار ایشان رطب اللسان خواهند بود». جمال زاده در کتاب فرهنگ لغات عامیانه، با آوردن نمونه اشعار غلامرضا روحانی از روزنامه های فکاهی امید، گل زرد، نسیم شمال، ناهید و البته نشریه توفیق، در توضیح اصطلاحات عوام، از او با عنوان «رئیس طایفه فکاهی سرایان» یاد کرد؛ عنوانی که تا امروز برای این شاعر طنزپرداز استفاده می شود و بسیاری ها او را از سرآمدان طنز در روزگار معاصر می دانند.
غلامرضا روحانی، با آثارش نه تنها به غنای ادبیات طنز ایران افزوده، بلکه به عنوان شاعر، راوی بخشی از تاریخ معاصر کشور و اشعارش آیینه ای بر مسایل اجتماعی دوره پهلوی اول بوده است. آثار او، خصوصاً «طلیعه فکاهیات روحانی» و «کلیات اشعار و فکاهیات روحانی» و «یکی یه پوله خروس» گواهی بر توانایی و خلاقیت او در حوزه ادبیات طنز است.
به اجمال، او با به کارگیری اصطلاحات کوچه بازاری و زبان عامه مردم، توانسته است ارتباط نزدیکی با خوانندگان خود برقرار کند. او با توانایی خاصی که در خلق تصاویر ذهنی دارد، می تواند احساسات و افکار خویش را بصورت مؤثر منتقل کند. پرداختن به این موضوعات در زمانه ای که فرهنگ جامعه در دوره پهلوی رو به افول است و تنها بخش بسیار کوچکی از مردم دارای سواد هستند، نشان دهنده نگاه تیزبین و تحلیل دقیق او از جامعه است.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قائم در مورد این مطلب